"La crítica de las herramientas"

Gaurko klasean Ivan Illich-en liburuaren "La crítica de las herramientas" kapitulua irakurri dugu, eta gero, hari buruzko zenbait galdera erantzun izan behar ditugu. Hona hemen galderak:

1. Zer zentzu ematen dio Illich-ek "erraminta" kontzeptuari? Zein da erraminten helburua? Egungo eskola barruko "erraminta" bat seinalatuko zenuke? Zein da bere helburua?

Illich-entzat erraminta bat da, helburu baterako diseinatuta edo eginda dagoen edozein gauza. Haien helburua disenatuta edo eginda dauden gauza egiteko xedea bete edo betetzeko prozesuan parte hartu. Egungo eskolan hainbat "erraminta" daude, hala nola, liburuak, arbela, arkatza...

2. Produkzio modu industrialean kontsumitzea dugun "merkantzia" (bai ondasun bezala ulertuta, bai zerbitzu abstraktu bezala) gure kabuz burutu dezakegun zeozer ordezkatzeko tendentzia dauka. Honela, kontsumitutako "merkantzia" hori nahi gabe oztopo bat bihurtzen da gure hasierako beharra asebetetzeko. Hau irudikatzeko, Illich-ek bi balore motaz hitz egiten digu ("...-balorea" vs. "...-balorea"). Sakondu bi kontzeptu hauen inguruan eta saia zaitez hezkuntzari loturiko adibide bat jartzen.

Illich-ek gehiegizko produktibitateaz aritzen da esanez, honek inguru soziala suntsitzen duela, baita

teknologiak ere kalte propia dakartela produkzio industrialetan.

Illich-ek bi balore mota bereizten ditu: erabileraren balorea (gauza bat duen erabilgarritasun naturala, gizakion bizitzarako baliagarria egiten duena) eta aldaketaren balorea (ez da gauzaren propioa edo naturala, baizik eta produkzioaren emaitza. Abstraktua eta erlatiboa da. Honek erabileraren balore desberdinak ekarrekin zer proportizoan aldaten diren adierazten du). (García, 2019)

3. Zein da Illich-en iritzia eskolaren eta ikaskuntzaren artean? Noiz esan dezakegu gizarte bat "eskolatua" (sociedad escolarizada) dagoela?

Illich-ek dio eskolaratutako gizartea alienatua dagoela, hau da, eskolaratutak dauden ikasleak haien buruaren gaineko kontrola galdu dute beste batzuen eskutan geldituz. Horrela ikasleen merkantilizazioa gauzatzen da. Eskola ez dio garrantzirik ematen kanpoaldeko irakaskuntza motei, eskola eta irakaskuntza harreman estua izan arren. Gizarte bat "eskolatua" dago ikasleen merkantilizazioa ematen denean.

4. Illich-en arabera zer da eskola eta zer egiten duena gure gizartearekiko?

Eskolak, gizartearen desberdintasun sozialen eraginez, ikasleen arteko desberdintasunak sustatzen dituzte. Hori ikusten da dauden eskola motetan, adibidez, diruduna den ikasle bat mota guztietako ikasketak eman ahal ditu, pobre batek derrigorrezko soilik eman ahal duen bitartean. Horretaarako, Illich-ek proposatzen duena da soilik eskola publikoa egotea, ikasle guztiak aukera berberak izateko eta nolabaiteko unibertsaltasuna bilatuz.

5. Bizitzaren medikalizazioaren harira, Illich-ek hurrengokoa adierazten du: "En una sociedad colonizada por la medicina, la experiencia del dolor se transforma: se vuelve un problema técnico, carente de significado personal y cultural, un indicador de la necesidad de consumir mercancías y no del sufrimiento como encuentro consciente con lo inevitable". Aurreko baieztapenak kontuan hartuz, nolako lotura bilatu dezakezu hezkuntza arloarekin?

Medikalizazioaren inguruan ere hitz egin zigun Ivan Illich-ek. Honen inguruan esan zuen medikuntza instituzionala arazo larria dela gure gizarterako. Gehiego ekoizten ari gara eta sendagai batzuk kalte gehiego egiten ari dira jendeari. (Jose Víctor García-ren blogetik)

6. Illich-ek hurrengo adierazten du: "Hay un monopolio industrial cada vez que la herramienta industrial priva de la libertad de hacer y atrofia las capacidades innatas de acción, como desplazarse, sanar y aprender. El monopolio industrial afecta a la imaginación del público: expande el supuesto de que la única manera de alcanzar cualquier objetivo es mediante el consumo de bienes y servicios". Egoera honek bultzatzen du "profesio" zehatz bat hedatzera, zein da? Zein da burutzen dutena? Orain zu, maisu/maistra izango zaren heinean, nola kokatzen duzu zure burua horrelako baieztapen bat aurrean?

Gure gizartean expertu asko daude(abokatuak,medikuak, etab) eta hauek egiten dutena guregan behar bat sortzea da. Horrela, beraiek gure "beharra" asetzeko zerbitzu bat eskaintzen digute eta behar hori noiz sentitzeko arauak ezartzen dituzte, haiek nahi duten bezala manipulatuz. Illich-ek dio, gure kabuz egin ditzakegula gauzak eta ez dugula eskolaz eta hainbeste instituzio eta zerbitzuen beharrik izan behar. (Díaz de Mendivil-en blogetik)