"El ritual del progreso"

Gaurko klasean era Ivan Illich-en kapitulu bat irakurri dugu, hezkuntza eta teknologiei buruz aritzen dena. Ondoren, hainbat galdera erantzun ditugu. Hona hemen galderak:

1- Zer esaten du Illich-ek aurrerapen teknologikoen inguruan, hauek maila bat gainditzen dutenean? Zein da honen ondorioa eskolei dagokionez?

Autore honek dio teknologia ez dela aurrerapausoaren sinonimoa. Zenbait arlotan erabiltzen dituzte gizartearen onura ekonomikoetarako eta ez arlo horien garapenerako. Adibidez, eskolari dagokionez ez dute hezkuntzaren garapena bilatzen, baizik eta onura ekonomikoak, eta, modu horretan, ezjakintasuna eta desberdintasunak sustatzen ditu.

2- Zergatik sustatzen da zenbait teknologien hedakuntza nahiz eta beraien ondorio kaltegarriak nabariak izan? Honen adibiderik jarriko zenuke hezkuntzaren arloan?

Mitoak edota mitopoetikoak erabiltzen dituzte, hau da, teknologien benetako finak edo metak izkutatzen dituzte, onuragarriak diren gauzak soilik azalduz, horrela eroslea eros dezan. Eskolan ikus dezakegun adibide bat arbela digitala izan daiteke. Soilik onuragarriak diren gauzak aipatzen dira, hala nola, aurkezpenak edo klasea emateko hobea dela baliabide gehiago baitu (power point, bideoak...), baina ez dute aipatzen suposatuko duen energia gastua edo zer zailtasun edo arazo izan lezake etorkizunean... Ekintza guzti horiei erritualak deitzen dio Illick-ek.

3- Eskolaren izaera “kontraproduktiboa” ikusita, alegia, hezkuntza instituzioak ez duela ziurtatzen ezagutzaren zabalkuntza ezta berdintasunaren sustapena ere; zein izango litzateke bere benetako zentzua? Zein da honek bidaltzen dituen oinarrizko bi mezu?

Illich-ek dio eskolaren ideia bat dela: "El alumno debe desaprender a aprenderlo todo de la cotidianeidad". Illich-ek ere hitz egiten du eskolak transmititzen duen kurrikulum ezkutuaz. Horrela, esaten du eskola instituzio bat dela eta honen arabera, eskola dela ikasteko espazio bakarra. Horrela, eskolak, eskolatik kanpo gure kabuz ikasten ditugun gauzak desikastera eta eskolak esaten diguna ikastera behartzen gaitu. Illich-ek egoera horren kontra agertzen da.

4- Zein da eskolaren papera baloreen instituzionalizazioan?

Eskolak egiten duena da ikasleak merkantzian bihurtu, horrela, instituzioak merkantzi hori libreki maneiatu dezake.

5- Eskolaren funtzionamendu sinbolikoa ekonomia garaikidearen isla al da? Zer zentzutan gertatzen ari da hau?

Eskolak kontsumitzera behartzen gaitu desiren naturaltasuna ezabatuz. Modu horretan, desirak beharretan bihurtu dira.

6- Ilich-en aburuz, zein da Kapitalismoaren “mantra” (errepikapena) aurrerapenen harira? Zer da sortzen ari duena aurrerapenaren ideologiak?

Kapitalismoa eskolarazten da eta etengabe bukatzen ez den kontsumo bat da. Sinistarazten digute berria dena beti hobea dela eta horrengan ilusio bat sortarazten digute. Horrela, guk produktu horrengan nolabaiteko beharra soratarazten dute, beharrezkoak ez direnean.

7- Teknologien izaera sakratuaren adierazpen nagusia, Ilichek aipatzen duen “teknologien agindua”-n (imperativo tecnológico) izango luke bere oinarri diskurtsiboa. Zertan datza kontzeptu honek? Nola lotuko zenuke gizartearen deseskolatzearen aldarrikapenarekin? 

Kontzeptu honek esan nahi du, zerbati teknologikoki egin badaiteke, egingo dugula.