Examined life

Gaurko klasean Sunaura Taylor-en eta Judith Butler-en bideo bat ikusi dugu. Ondoren, hainbat galdera landu ditugu ikusitako bideoari buruz. Hona hemen galderak:

1. Zer esan nahi du Sunaura Taylor-entzat "elkarrekin ibiltzea"?
Ibiltzea aurrera egitea da. Ibiltzea ez da soilik bi oinekin egitea, baizik eta ibiltzeko era desberdinak daudela.

2. Impairment (hondatze, asaldura) eta dissability (ezgaitasuna). Zer esan nahi dute bakoitzak berarentzat?
Ezgaitasuna (dissability) gu gizarte bezala sortzen dugun zerbait da.
Asaldura (impairment) zerbait konkretua edota biologikoa da (gaixotasun bat).

3. Nola kontzeptualizatzen da Sunaurak zaintzaren papera?
Interdependienteak gara (ez dependienteak, ez independienteak). Zaintza gizakiak dituen betebehar basikoak asetzeko eman behar den laguntza da Taylor-entzat.

4. Nola egiten dute bat generoa eta "ezgaitasuna" Butler-en iritziz?
Galdera bat: Gure gorputzak zer egin nahi du? Gizonezko moduan eta emakume moduan mugitzeko patroiak ezarrita daude.

Nire iritziz, gizartea gizonezko, emakumezko, desgaitasunen... portaerak ezartzen ditu haien interesentzako. Ezartzen gaituzten portaera edota aurreiritzi horiek askotan ez dute zentzurik eta askok ez dira egia, baina gizarteak gu barneratzeaz arduratzen da gu hobe kontrolatzeko.

"El ritual del progreso"

Gaurko klasean era Ivan Illich-en kapitulu bat irakurri dugu, hezkuntza eta teknologiei buruz aritzen dena. Ondoren, hainbat galdera erantzun ditugu. Hona hemen galderak:

1- Zer esaten du Illich-ek aurrerapen teknologikoen inguruan, hauek maila bat gainditzen dutenean? Zein da honen ondorioa eskolei dagokionez?

Autore honek dio teknologia ez dela aurrerapausoaren sinonimoa. Zenbait arlotan erabiltzen dituzte gizartearen onura ekonomikoetarako eta ez arlo horien garapenerako. Adibidez, eskolari dagokionez ez dute hezkuntzaren garapena bilatzen, baizik eta onura ekonomikoak, eta, modu horretan, ezjakintasuna eta desberdintasunak sustatzen ditu.

2- Zergatik sustatzen da zenbait teknologien hedakuntza nahiz eta beraien ondorio kaltegarriak nabariak izan? Honen adibiderik jarriko zenuke hezkuntzaren arloan?

Mitoak edota mitopoetikoak erabiltzen dituzte, hau da, teknologien benetako finak edo metak izkutatzen dituzte, onuragarriak diren gauzak soilik azalduz, horrela eroslea eros dezan. Eskolan ikus dezakegun adibide bat arbela digitala izan daiteke. Soilik onuragarriak diren gauzak aipatzen dira, hala nola, aurkezpenak edo klasea emateko hobea dela baliabide gehiago baitu (power point, bideoak...), baina ez dute aipatzen suposatuko duen energia gastua edo zer zailtasun edo arazo izan lezake etorkizunean... Ekintza guzti horiei erritualak deitzen dio Illick-ek.

3- Eskolaren izaera “kontraproduktiboa” ikusita, alegia, hezkuntza instituzioak ez duela ziurtatzen ezagutzaren zabalkuntza ezta berdintasunaren sustapena ere; zein izango litzateke bere benetako zentzua? Zein da honek bidaltzen dituen oinarrizko bi mezu?

Illich-ek dio eskolaren ideia bat dela: "El alumno debe desaprender a aprenderlo todo de la cotidianeidad". Illich-ek ere hitz egiten du eskolak transmititzen duen kurrikulum ezkutuaz. Horrela, esaten du eskola instituzio bat dela eta honen arabera, eskola dela ikasteko espazio bakarra. Horrela, eskolak, eskolatik kanpo gure kabuz ikasten ditugun gauzak desikastera eta eskolak esaten diguna ikastera behartzen gaitu. Illich-ek egoera horren kontra agertzen da.

4- Zein da eskolaren papera baloreen instituzionalizazioan?

Eskolak egiten duena da ikasleak merkantzian bihurtu, horrela, instituzioak merkantzi hori libreki maneiatu dezake.

5- Eskolaren funtzionamendu sinbolikoa ekonomia garaikidearen isla al da? Zer zentzutan gertatzen ari da hau?

Eskolak kontsumitzera behartzen gaitu desiren naturaltasuna ezabatuz. Modu horretan, desirak beharretan bihurtu dira.

6- Ilich-en aburuz, zein da Kapitalismoaren “mantra” (errepikapena) aurrerapenen harira? Zer da sortzen ari duena aurrerapenaren ideologiak?

Kapitalismoa eskolarazten da eta etengabe bukatzen ez den kontsumo bat da. Sinistarazten digute berria dena beti hobea dela eta horrengan ilusio bat sortarazten digute. Horrela, guk produktu horrengan nolabaiteko beharra soratarazten dute, beharrezkoak ez direnean.

7- Teknologien izaera sakratuaren adierazpen nagusia, Ilichek aipatzen duen “teknologien agindua”-n (imperativo tecnológico) izango luke bere oinarri diskurtsiboa. Zertan datza kontzeptu honek? Nola lotuko zenuke gizartearen deseskolatzearen aldarrikapenarekin? 

Kontzeptu honek esan nahi du, zerbati teknologikoki egin badaiteke, egingo dugula.

"La crítica de las herramientas"

Gaurko klasean Ivan Illich-en liburuaren "La crítica de las herramientas" kapitulua irakurri dugu, eta gero, hari buruzko zenbait galdera erantzun izan behar ditugu. Hona hemen galderak:

1. Zer zentzu ematen dio Illich-ek "erraminta" kontzeptuari? Zein da erraminten helburua? Egungo eskola barruko "erraminta" bat seinalatuko zenuke? Zein da bere helburua?

Illich-entzat erraminta bat da, helburu baterako diseinatuta edo eginda dagoen edozein gauza. Haien helburua disenatuta edo eginda dauden gauza egiteko xedea bete edo betetzeko prozesuan parte hartu. Egungo eskolan hainbat "erraminta" daude, hala nola, liburuak, arbela, arkatza...

2. Produkzio modu industrialean kontsumitzea dugun "merkantzia" (bai ondasun bezala ulertuta, bai zerbitzu abstraktu bezala) gure kabuz burutu dezakegun zeozer ordezkatzeko tendentzia dauka. Honela, kontsumitutako "merkantzia" hori nahi gabe oztopo bat bihurtzen da gure hasierako beharra asebetetzeko. Hau irudikatzeko, Illich-ek bi balore motaz hitz egiten digu ("...-balorea" vs. "...-balorea"). Sakondu bi kontzeptu hauen inguruan eta saia zaitez hezkuntzari loturiko adibide bat jartzen.

Illich-ek gehiegizko produktibitateaz aritzen da esanez, honek inguru soziala suntsitzen duela, baita

teknologiak ere kalte propia dakartela produkzio industrialetan.

Illich-ek bi balore mota bereizten ditu: erabileraren balorea (gauza bat duen erabilgarritasun naturala, gizakion bizitzarako baliagarria egiten duena) eta aldaketaren balorea (ez da gauzaren propioa edo naturala, baizik eta produkzioaren emaitza. Abstraktua eta erlatiboa da. Honek erabileraren balore desberdinak ekarrekin zer proportizoan aldaten diren adierazten du). (García, 2019)

3. Zein da Illich-en iritzia eskolaren eta ikaskuntzaren artean? Noiz esan dezakegu gizarte bat "eskolatua" (sociedad escolarizada) dagoela?

Illich-ek dio eskolaratutako gizartea alienatua dagoela, hau da, eskolaratutak dauden ikasleak haien buruaren gaineko kontrola galdu dute beste batzuen eskutan geldituz. Horrela ikasleen merkantilizazioa gauzatzen da. Eskola ez dio garrantzirik ematen kanpoaldeko irakaskuntza motei, eskola eta irakaskuntza harreman estua izan arren. Gizarte bat "eskolatua" dago ikasleen merkantilizazioa ematen denean.

4. Illich-en arabera zer da eskola eta zer egiten duena gure gizartearekiko?

Eskolak, gizartearen desberdintasun sozialen eraginez, ikasleen arteko desberdintasunak sustatzen dituzte. Hori ikusten da dauden eskola motetan, adibidez, diruduna den ikasle bat mota guztietako ikasketak eman ahal ditu, pobre batek derrigorrezko soilik eman ahal duen bitartean. Horretaarako, Illich-ek proposatzen duena da soilik eskola publikoa egotea, ikasle guztiak aukera berberak izateko eta nolabaiteko unibertsaltasuna bilatuz.

5. Bizitzaren medikalizazioaren harira, Illich-ek hurrengokoa adierazten du: "En una sociedad colonizada por la medicina, la experiencia del dolor se transforma: se vuelve un problema técnico, carente de significado personal y cultural, un indicador de la necesidad de consumir mercancías y no del sufrimiento como encuentro consciente con lo inevitable". Aurreko baieztapenak kontuan hartuz, nolako lotura bilatu dezakezu hezkuntza arloarekin?

Medikalizazioaren inguruan ere hitz egin zigun Ivan Illich-ek. Honen inguruan esan zuen medikuntza instituzionala arazo larria dela gure gizarterako. Gehiego ekoizten ari gara eta sendagai batzuk kalte gehiego egiten ari dira jendeari. (Jose Víctor García-ren blogetik)

6. Illich-ek hurrengo adierazten du: "Hay un monopolio industrial cada vez que la herramienta industrial priva de la libertad de hacer y atrofia las capacidades innatas de acción, como desplazarse, sanar y aprender. El monopolio industrial afecta a la imaginación del público: expande el supuesto de que la única manera de alcanzar cualquier objetivo es mediante el consumo de bienes y servicios". Egoera honek bultzatzen du "profesio" zehatz bat hedatzera, zein da? Zein da burutzen dutena? Orain zu, maisu/maistra izango zaren heinean, nola kokatzen duzu zure burua horrelako baieztapen bat aurrean?

Gure gizartean expertu asko daude(abokatuak,medikuak, etab) eta hauek egiten dutena guregan behar bat sortzea da. Horrela, beraiek gure "beharra" asetzeko zerbitzu bat eskaintzen digute eta behar hori noiz sentitzeko arauak ezartzen dituzte, haiek nahi duten bezala manipulatuz. Illich-ek dio, gure kabuz egin ditzakegula gauzak eta ez dugula eskolaz eta hainbeste instituzio eta zerbitzuen beharrik izan behar. (Díaz de Mendivil-en blogetik)

Tomboy

Gaurko klasean pelikula oso interesgarri bat ikusi dugu "Tomboy" deiturikoa. Pelikula honen protagonista Laure izeneko eta mutil sentitzen den neska bat da. Bere familia etxez aldatu da beste hiri batera eta Laure lagun berriak egitean mutila dela esan die, Michael izena hartuz. Pelikula honetan bi eszena goraipatuko nituzke:

- Lehenengo eszenan umeek barneratuak dituzten genero estereotipoak ikusten dira, baita ere askotan haien arabera jokatzen dutela. Lauren (edo Michael) lagunek (mutilak) lehen egunean futbolera jolasten hasten dira, baina berak ez du futbolara jolasten eta beste lagun batekin (neska) haiei begiratzen gelditzen da. Honek aipatzen dio mutilek jolasten uzten ez diotela oso txarra delako futbolean aritzen. Hurrengo egunean Laurek bai aritzen dela futbolera eta aurreko egunean ikusi zituen mutilen hainbat portaera imitatzen hasi zen, hala nola, kamiseta kenduz edo listua lurrerantz botaz.

Eszena honetan ikusi dezakegu umeak oso barneratuak dituztela genero estereotipoak eta haien arabera jokatzen dutela. Adibidez, soilik mutilak joka dezakete futbolera eta neskak soilik haiei ikus dezakete. Beste eszena batean ikusten da nola Lisaren (Laureren laguna, neska) joku bat da makilajea.

- Bigarren eszena izango litzateke Laureren gurasoak egin duenaz konturatzen direnean. Honen aurrean ez dakite oso ondo nola aritu, orduan, bere amak oso haserretuta soineko bat jartzera behartzen du eta haien lagunengana eramaten du. Horrela, bere amak Laure behartzen du gogorki bere generoa onartzeko.

Eszena honetan ikus dezakegu genero estereotipoak ez daudela soilik umeen munduan baizik eta gizarte osoan. Eta pentsaera hori eskolatik edota hezkuntzatik dator. Eskolan da non barneratzen ditugu genero desberdintasun horien estereotipoak eta non haien arabera jokatzen ikasten dugu. Umeek eta gizartea bere osotasunean duen pentsaera modu hori aldatu behar luke eskolatik hasiz, horrela ez soilik ume adinean, baizik eta heldu adinean ere era askotako diskriminazioak ahal den heinean ekiditzeko.

Esther Ferrer

Gaurko klasean perfonmance bat zer den ikusi dugu Esther Ferrer-en eskutik. Zer da performance bat? Izaera abangoardista duen ikuskizuna, non elementu desberdinen elementuak elkartzen dira, hala nola, musika, dantza, antzerkia eta arte plastikoak. Esther Ferrer-en hainbat adibide ikusi ditugu eta hark performance-ak egiteko hainbat era desberdin ere. Estherrek diona da, ahalik eta elementu gutxiekin performance bat egitea hoberena da, hau zuzena eta argia izan behar baita. Performance bat landu ahal bada denbora, espazioa eta presentziarekin hoberena da. Oso interesgarria iruditu zait edukiak, jakintzak edota informazioa transmititzeko era hau, orain arte ohituta egon garelako bestelako modu batzuei. 

Ivan Illich

Didaktika Orokorraren lehen klasean power point bat ikusi genuen, non Ivan Illich-en aipamena nabarmentzen da:

Ivan Illich-ek, 1926an Vienan jaiotako pentsalaria zen eta 2002an Alemanian, Bremenen, hil zena. Bere pentsamendua hainbat ideietan oinarritzen zen:

- Kapitalismo industrialak bitartekariak helburuak bihurtzen ditu.

-Eskola mitoen sortzailea da.

-Eskola, aldez aurretik sortutako behar bat bezala, ez du ezagutza ezta berdintasuna sortzen ere.

-Eskoleratze unibertsala eta derrigorrezkoa, ikaskuntza merkantzia batean bihurtzen du, hezkuntza deitutakoa.

Ivan Illich-ek esaldi oso famatu bat du: "school is the adversating agency which makes you believe that you need the society at it is". (Guadilla, 2019)

Nire ustez Illich-ek duen deseskolarizazioaren ideia ez da oso egokia hezkuntza hobetzeko, baizik eta kontrakoa. Egia da gaur egungo eskola negozio batean bihurtu dela, mitoen sortzailea dela edo desberdintasuna sustatzen duela, baina deseskolarizazioa gehiegizkoa iruditzen zait. Horrek ikasi gabeko pertsona gehiago sortuko luke eta horrekin batera analfabetismo maila igoko luke. Horrez gain beste irtenbide mota bilatu beharko genuke. Lehenik eta behin irakaslea hobetu formetu beharko lirateke. Gero askatasun gehiago izan beharko luke materia nahi duen modura emateko. Irakasleak hobe formatuak egon balira aurreiritzirik gabe emango lukete klasea eta ez luke diskriminaziorik egongo irakasleen partetik. Horrela ikasle guztiak berdin tratatuko lituzkete. Gainera, ikasleen arteko diskriminazioa identifikatzeko hobe formatuak egongo lirateke eta diskriminazio hori sustraietatik ekitidu ahalko lezakete.